Teampyramid

Abraham Maslow – badacz zaliczany do podejścia humanistycznego w psychologii (zorientowanego przede wszystkim na odkrywanie potencjału jednostki) dokonał klasyfikacji potrzeb człowieka na podstawie przekonania, że po zaspokojeniu potrzeb niższego rzędu (związanych przede wszystkim z potrzebami fizjologicznymi, jak i potrzebami psychicznymi niższego rzędu) dążymy zawsze do zaspokojenia potrzeb wyższego rzędu (związanych z samorealizacją i samoaktualizacją). Potrzeby te przedstawione są zazwyczaj w formie piramidy, w której potrzeby najbardziej elementarne usytuowane są na samym dole, aż do bardziej skomplikowanych i wysublimowanych potrzeb na samej górze.

W odpowiednim środowisku człowiek naturalnie dąży do rozwoju ku wyższym potrzebom, lecz uwarunkowane jest to oczywiście zaspokojeniem potrzeb niższego rzędu. Mia Kelmer Pringle (1974) zaproponowała listę czterech znaczących potrzeb rozwojowych, które muszą zostać zaspokojone już od najmłodszych lat.

a) Potrzeba miłości i bezpieczeństwa: Potrzeba miłości i bezpieczeństwa uważana jest za jedną z kluczowych potrzeb w rozwoju człowieka, jako że stanowi swego rodzaju bazę pod budowanie relacji międzyludzkich na dalszym etapie rozwoju. Od zaspokojenia tej potrzeby uzależniony jest również przyszły rozwój osobowości – umiejętność dbania o innych i nawiązywania z nimi znaczących relacji, szczególnie na poziomie emocjonalnym. Stabilne relacje z osobami z bliższego i dalszego kręgu społecznego warunkują zaspokojenie tej potrzeby. Zapewnia to jednostce poczucie sensu w życiu i spójną tożsamość osobową.

b) Potrzeba stymulacji poznawczej i emocjonalnej: Nowe doświadczenia stanowią podstawowy warunek zdrowia psychicznego jednostki. W najwcześniejszych stadiach rozwoju tego rodzaju potrzeba zaspokajana jest głównie poprzez zabawę i kontakt z językiem ojczystym. Za pomocą tych narzędzi dziecko odkrywa świat i uczy się radzić sobie z czekającymi nań problemami. W okresie dorastania z kolei – znaczącą rolę odgrywa wcielanie się w różnego rodzaju role społeczne, co umożliwia ćwiczenie własnych umiejętności interpersonalnych w różnych sytuacjach. To w tym okresie życia młody człowiek wciela się w rolę partnera, przyjaciela, pracownika, czy lidera grupy. Rozwój językowy okazuje się być czynnikiem nie do przecenienia w rozwoju intelektualnym, poznawczym, czy budowaniu osobowości, wspomaga bowiem naukę poprawnej argumentacji własnego stanowiska, jak i ogólnie pojęte rozumowanie i nawiązywanie kontaktów z innymi.

c) Potrzeba uznania i osiągnięć: W okresie dorastania, jednostce muszą zostać zapewnione warunki do wzrostu w sferze emocjonalnego, społecznego jak również i intelektualnego rozwoju. Młode osoby potrzebują silnych bodźców do działania, aby sprostać trudnościom czekającym na nie w przyszłym, dorosłym życiu. Do najbardziej skutecznych wzmocnień zaliczamy w tym względzie wzmocnienia pozytywne obejmujące pochwałę i uznanie osiągnięć stosowane przez względnie długi okres czasu.

d) Potrzeba odpowiedzialności: Tego rodzaju potrzeba może zostać u dziecka zaspokojona poprzez zezwolenie mu na zdobycie pewnego zakresu niezależności w określonych obszarach. Na początku obejmować to będzie oczywiście niezależność związaną z samodzielnością w obszarze samodzielnego wykonywania czynności życia codziennego, stopniowo zwiększając jej zakres do odpowiedzialności w innych obszarach, aż do uzyskania całkowitej autonomii w kwestiach decydowania o własnym postępowaniu i co najważniejsze – w ostatecznym wymiarze – umiejętność ponoszenia odpowiedzialności za innych.*Powyższa klasyfikacja zaczerpnięta została z prac M. Kellmer Pringle, „Potrzeby Dzieci”, Hutchinson (1980)

Klasyfikacja Abrahama Maslowa opiera się na pięciu podstawowych poziomach potrzeb. Ponad tymi pięcioma bazowymi potrzebami usytuowane zostały potrzeby wyższego rzędu. Do tej kategorii zaliczyć możemy przede wszystkim potrzeby akceptacji (bycia zrozumianym przez otoczenie); potrzeby estetyczne (związane z postrzeganiem piękna w otaczającym nas środowisku); oraz czysto duchowe potrzeby. Dopóki potrzeby pierwszego rzędu nie zostaną zaspokojone – jednostka nie odczuwa odczuwa zapotrzebowania na zaspokojenie potrzeb wyższych, wtórnych. Niezbędnym warunkiem pojawienia się motywacji do zaspokojenia kolejnej potrzeby jest zaspokojenie potrzeby znajdującej się niżej w hierarchii. Według Maslowa możemy wyszczególnić szereg następujących potrzeb:

Potrzeby fizjologiczne: Związane z biologicznymi procesami organizmu. Składają się na nie różne procesy biologiczne, których celem jest zaopatrzenie organizmu w podstawowe elementy niezbędne do utrzymania funkcji życiowych, jak oddychanie, odżywianie, czy równowaga biologiczna organizmu. W sytuacji gdy dane potrzeby są niezaspokojone, w pierwszym rzędzie dążymy do zaspokojenia potrzeb biologicznych, bowiem ich zaspokojenie jest warunkuje możliwość zaspokojenia potrzeb wyższego rzędu.

Potrzeby bezpieczeństwa: W momencie, gdy wszystkie potrzeby fizjologiczne są zapewnione, a w związku z tym potrzeba ich zaspokojenia nie determinuje już naszych działań i zachowań, pojawia się potrzeba bezpieczeństwa. Osoby dorosłe rzadko zdają sobie sprawę z odczuwania tego rodzaju potrzeb, bowiem w normalnych warunkach są one zazwyczaj zapewnione (wyjątkiem są tutaj wszelkiego rodzaju sytuacje zaburzenia ładu społecznego, w których obawiamy się o własne bezpieczeństwo fizyczne) – dzieci natomiast bardzo często odczuwają swego rodzaju poczucie zagrożenia ze strony świata zewnętrznego, w związku z czym potrzeba zaspokojenia bezpieczeństwa jest u nich bardziej wyraźna przez wzgląd na brak doświadczenia w funkcjonowaniu w świecie.

Potrzeba miłości i przynależności: Dopiero, gdy jednostka nie odczuwa deprywacji podstawowych potrzeby psychicznych związanych z szeroko rozumianym   bezpieczeństwem w różnych sferach jej funkcjonowania, pojawia się bodziec do zaspokojenia potrzeb wyższego rzędu związanych z relacjami nawiązywanymi z osobami z najbliższego otoczenia – potrzeba kochania i bycia kochanym, potrzeba identyfikacji z jakąś grupą społeczną. Według Maslowa naturalną tendencją człowieka jest dążenie do przezwyciężenia poczucia samotności i wyobcowania.

Potrzeba określenia poczucia własnej wartości: W momencie, gdy grupy potrzeb opisane powyżej zostają zaspokojone, potrzeby skoncentrowane wokół poczucia własnej wartości dominują w dążeniach jednostki. Do danej grupy potrzeb zaliczyć możemy zarówno potrzeby związane z tym, jak jednostka sama siebie postrzega, lecz również to, jak postrzegają ją inni. Każdy z nas odczuwa potrzebę zbudowania mocno osadzonego poczucia szacunku do własnej osoby, oraz otrzymywania szacunku ze strony otoczenia. Kiedy potrzeby te są zaspokojone, jesteśmy pewni siebie, postrzegamy siebie jako osobę znaczącą. Gdy jednak potrzeby te nie są zaspokojone, kompleksy niższości, poczucie bezradność i przekonanie o własnej bezwartościowości dają o sobie znać.

Potrzeba samoaktualizacji: W sytuacji, gdy wszystkie powyższe potrzeby zostały już zaspokojone, czas na zadbanie o zaspokojenie potrzeby samoaktualizacji. Sam Maslow opisuje daną potrzebę jako: rozwijanie własnej osobowości i funkcjonowanie w świecie zgodnie z własnym przeznaczeniem – bycie tym, kim powinniśmy być, robienie w życiu tego, co powinniśmy robić. Niezaspokojenie tej potrzeby skutkuje poczuciem niespełnienia, w przypadku jej deprywacji czujemy się ciągle napięci, czegoś ważnego nam brakuje. W momencie, gdy jesteśmy głodni, czujemy się zagrożeni, nie kochani lub nieakceptowani, przejawiamy, niskie poczucie własnej wartości – zaspokojenie danych potrzeb nie stanowi żadnego problemu. W przypadku potrzeby samorealizacji, sprawa jest jednak niestety bardziej skomplikowana, bowiem trudniej nam jest zidentyfikować, czego tak na prawdę nam brakuje.

Dana klasyfikacja bardzo często przedstawiana jest graficznie w formie piramidy, w której niższe poziomy utożsamiane być mogą z potrzebami niższymi, o mniejszym stopniu złożoności, natomiast najwyższa partia nawiązuje do potrzeby samorealizacji.

Maslow uważał, że przyczyną, dla której ludzie nie są w stanie zaspokoić potrzeby samoaktualizacji, są ograniczenia stawiane nam przez społeczeństwo.

Pod spodem znajduje się opisana wcześniej lista potrzeb jednostki wg. A. Maslowa:

1.Potrzeba samorealizacji/(samoaktualizacji): potrzeba rozwoju własnej moralności, potrzeba wyrażania siebie, potrzeba kreatywności, spontaniczności, rozwinięcie umiejętności rozwiązywania problemów, wyzbycie się uprzedzeń, akceptacja rzeczywistości takiej, jaka jest

2.Poczucie własnej wartości: poczucie wartości, pewność siebie, potrzeba osiągnięć, szacunek dla siebie i innych

3.Potrzeba miłości i przynależności: przyjaźń, relacje przyjacielskie, rodzinne, potrzeby bliskości fizycznej

4.Potrzeba bezpieczeństwa: bezpieczeństwo fizyczne, stabilność zatrudnienia, stabilność materialna i finansowa, moralność, trwałe relacje rodzinne, zdrowie,

5.Potrzeby fizjologiczne: oddychanie, odżywianie, seks, sen, biologiczna homeostaza organizmu, wydalanie

Istnieje wiele kwestii, na które pracownicy społeczni powinni zwracać uwagę w związku z zagadnieniem zaspokajania różnego rodzaju potrzeb podopiecznego. Pod spodem podajemy dziesięć wskazówek, które w znacznym stopniu ułatwią wam to zadanie.

  1. Musimy zadbać o to, aby nasi wychowankowie pozostali wierni samym sobie. Należy wspierać podopiecznych w ich drodze do rozwoju i towarzyszyć w odkrywaniu własnego głosu, poszukiwaniach własnej drogi życiowej.
  1. Powinniśmy zachęcać młode osoby do przyjmowania szerszej perspektywy patrzenia na rzeczywistość, poszerzania horyzontów kulturowych. Należy zachęcać ich do wzbogacania swojego światopoglądu o nowe perspektywy widzenia, tak by nie ograniczali się jedynie do percypowana rzeczywistości wyłącznie przez pryzmat kultury, w jakiej wyrastali i zostali wychowani.
  1. Powinniśmy towarzyszyć młodym ludziom w poszukiwaniu i rozpoznawaniu własnej drogi życiowej, odnajdywania własnego powołania i pasji. Dotyczy to nie tylko sfery funkcjonowania obejmującej życie zawodowe, karierę, lecz również i życie osobiste, związane z wyborem całożyciowego partnera.
  1. Młodzi ludzie powinni być świadomi faktu, że życie jest niezwykle cennym darem i nasze postrzeganie tej drogi zależy w dużej mierze od pozytywnego nastawienia do wszystkiego, co nas spotyka. W ten sposób zwracamy uwagę przede wszystkim na pozytywy i częściej przykładamy większą wagę do dostępnych nam możliwości, nie skupiając się w głównej mierze na porażkach i czyhających na nas przeszkodach, jednocześnie czerpiąc większą radość z przebywania na tym świecie.
  1. Ważne jest również wspieranie wychowanka w identyfikowaniu i rozwijaniu własnego potencjału. Nasz podopieczny, znając zarówno swoje możliwości, jak i ograniczenia, potrafi w pełni korzystać z posiadanych przezeń zasobów. Nie należy się więc starać go zmienić za wszelką cenę, lecz rozwijać to, co w nim najlepsze.
  1. Aby potrzeby wyższego rzędu mogły zostać zaspokojone, musimy upewnić się, że wszystkie potrzeby pierwszego rzędu są już zaspokojone. Tylko w momencie, gdy powyższy warunek zostanie spełniony, możemy pracować nad rozwojem wewnętrznym, czy samorealizacją.
  1. Zadbajmy o to, by nasz podopieczny potrafił dostrzegać dobre chwile w życiu, aby w jego życiu znalazło się miejsce na dostrzeganie piękna i kontakt z naturą. Pomóżmy mu w poszerzaniu jego świadomości, postrzegania świata, doceniania tego, co ma.
  1. Młody człowiek powinien zdać sobie sprawę z faktu, że kontrola nie koniecznie jest czymś złym, czymś, co nas ogranicza i krępuje – wręcz przeciwnie – spraw by zaczęli postrzegać ją jako wsparcie, niezbędny element wzrostu na drodze do samorozwoju świadczący o tym, że drugiej osobie zależy na naszym dobru.
  2. Należy uświadamiać młode osoby w tym, jak ważne jest niezwracanie uwagi na problemy błahe, nieistotne w ostatecznym rozrachunku. W związku z tym powinno się   pokazywać młodym ludziom, jak ważne jest przywiązywanie wagi do problemów znaczących, uniwersalnych, takich jak niesprawiedliwość, cierpienie innych, czy śmierć.
  1. Nasi wychowankowie muszą pozyskać umiejętność dokonywania wyborów. Najlepiej będzie, jeżeli będą osiągali biegłość w tego rodzaju umiejętności, ćwicząc dokonywanie wyborów w bezpiecznym środowisku, pod czujnym okiem nauczyciela.

 

next